Demokrasi Endeksi’nde Gerileme: Nefes Almak Zorlaşıyor
"2006’da 79. sırada olan Türkiye, demokrasi endeksinde son 19 yılda ciddi bir irtifa kaybı yaşadı ve 104. sıraya geriledi"
*
Dünyada demokratik standartları ölçen Demokrasi Endeksi (Democracy Index), her yıl The Economist Intelligence Unit (EIU) tarafından yayımlanıyor. Bu endeks, ülkelerdeki demokratik yönetim düzeyini beş temel ölçüte göre değerlendiriyor:
Seçim süreci ve çoğulculuk, hükümetin işleyişi, siyasi katılım, siyasi kültür ve sivil özgürlükler.
Her ülke bu alanlarda 0 ile 10 arasında puan alıyor ve ortalaması genel demokrasi puanını oluşturuyor.
*
Bu sene yayınlanan demokrasi endeksine göre 2024 yılı sıralamasında Norveç (9.81), Yeni Zelanda (9.61), İsveç (9.39), İzlanda (9.38) ve İsviçre (9.32) listenin zirvesinde yer alıyor.
Bu ülkeler; güçlü kurumları, özgür basınları ve yerleşik demokratik kültürleriyle tam demokrasinin örnekleri olarak gösteriliyor.
*
Buna karşılık Türkiye’nin puanı 4.26 olarak açıklanmış durumda.
Bu değer, Türkiye’yi “melez rejim” kategorisinde tutuyor.
*
Melez rejim, seçimlerin yapıldığı ancak demokratik kurumların tam olarak işlemediği, basın özgürlüğünün sınırlı, yargı bağımsızlığının zayıf ve yürütmenin diğer güçleri denetim altına aldığı yönetim biçimlerini tanımlar.
Kısacası, demokrasi ile otoriterlik arasında kalan bir ara formdur.
*
2024’te 104. sırada, 2006’da ise 79. sırada olan Türkiye’nin son 19 yılda demokratik göstergelerde belirgin bir gerileme yaşadığı görülüyor.
Seçimlerin yapılması tek başına demokrasinin varlığını göstermiyor; ifade özgürlüğü, kuvvetler ayrılığı, medya çeşitliliği ve katılımcı kültür olmadan demokrasi yalnızca bir biçimden ibaret kalıyor.
*
Ne yazık ki Türkiye’de hâlâ “demokrasi bize iki numara büyük” anlayışı ve demokrasiyi yeterince kavrayamama sorunu etkisini sürdürüyor.
Oysa demokrasi, sadece bir yönetim biçimi değil; insanın özgürce düşünebildiği, konuşabildiği ve yaşayabildiği bir varoluş alanıdır. Demokrasi sandıktan ibaret değildir.
Demokrasi yeterince yoksa, inanın nefes bile almak zorlaşır.
